امیرخان متقی، وزیر خارجه‌ی طالبان، در هشتمین نشست فارمت مسکو ادعا کرد که کشت کوکنار و تولید مواد مخدر در افغانستان «نزدیک به صفر» رسیده است. او پس از نشست، در جمع خبرنگاران گفت که افغانستان کشت محصولات مخدر را «به صفر» رسانده است.
بررسی سنجه نشان می‌دهد که ادعای صفر شدن کشت کوکنار نادرست است. هرچند کشت کوکنار پس از فرمان ممنوعیت طالبان به‌شدت کاهش یافته، داده‌های سازمان ملل متحد، اظهارات مقام‌های طالبان و بررسی تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که کشت همچنان ادامه دارد و در سال ۲۰۲۶ در برخی مناطق دوباره افزایش یافته است.
ادعا
امیرخان متقی روز دوشنبه، ۱۳ میزان ۱۴۰۵، در هشتمین نشست فارمت مسکو گفت که در نتیجه‌ی اقدامات حکومت طالبان، کشت کوکنار و تولید مواد مخدر در افغانستان «نزدیک به صفر رسیده است».
او پس از پایان نشست، در جمع خبرنگاران در مسکو ادعای صریح‌تری مطرح کرد. به گزارش خبرگزاری ایرنا، متقی گفت: «افغانستان موفق شده است کشت محصولات مخدر در داخل این کشور را به صفر برساند.»
این نخستین‌بار نیست که متقی چنین ادعایی مطرح می‌کند. او در میزان ۱۴۰۳ نیز پس از شرکت در نشست فارمت مسکو نیز گفته بود که کشت کوکنار در افغانستان به صفر رسیده است.
یافته‌های سنجه
کشت کوکنار کاهش یافته، اما به صفر نرسیده است:
براساس سروی سالانه‌ی دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد، در سال ۲۰۲۲، پیش از اجرای فرمان ممنوعیت کشت، حدود ۲۳۲ هزار هکتار زمین در افغانستان زیر کشت کوکنار بود. این رقم در سال ۲۰۲۵ به ۱۰ هزار و ۲۰۰ هکتار کاهش یافت؛ یعنی حدود ۹۶ درصد کمتر از سال ۲۰۲۲.
با وجود این کاهش، در سال ۲۰۲۵ همچنان معادل حدود ۵۱ هزار جریب زمین زیر کشت کوکنار قرار داشت و براساس برآورد دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل، از این کشتزارها حدود ۲۹۶ تن تریاک تولید شد.
گزارش ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ دبیرکل سازمان ملل متحد نیز، به نقل از گزارش جهانی مواد مخدر ۲۰۲۶، تأیید می‌کند که کشت کوکنار و تولید تریاک در افغانستان پس از فرمان ممنوعیت طالبان در سطح تاریخی پایینی باقی مانده است، اما به صفر نرسیده است.
ادامه‌ی کشت کوکنار در بدخشان و هلمند
اظهارات مقام‌های خود طالبان نیز نشان می‌دهد که کشت کوکنار در افغانستان همچنان ادامه دارد.
زین‌العابدین بیدار، مسئول دفتر مطبوعاتی ریاست مبارزه با مواد مخدر فرماندهی امنیه‌ی طالبان در بدخشان، در ثور ۱۴۰۵ به سلام وطندار گفت که در آن سال حدود ۶۰ هزار جریب زمین در این ولایت زیر کشت کوکنار بوده است و روند تخریب کشتزارها ادامه دارد.
این رقم معادل حدود ۱۲ هزار هکتار است؛ یعنی میزان کشت گزارش‌شده در تنها یک ولایت در سال ۲۰۲۶، از برآورد سازمان ملل متحد برای سراسر افغانستان در سال ۲۰۲۵ بیشتر است.
بررسی‌های ماهواره‌ای نیز از ادامه و افزایش کشت کوکنار در برخی مناطق افغانستان خبر می‌دهد.
مؤسسه‌ی بریتانیایی السیس (Alcis)، که تغییرات کشت کوکنار را با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای بررسی می‌کند، در گزارشی در ۶ سنبله ۱۴۰۵ نوشت که سطح زیر کشت کوکنار در هلمند از یک هزار و ۲۷۰ هکتار در سال ۲۰۲۵ به دو هزار و ۳۲۰ هکتار در سال ۲۰۲۶ رسیده است؛ افزایشی حدود ۸۳ درصدی.
این مؤسسه همچنین از افزایش قابل ملاحظه‌ی کشت کوکنار در بدخشان خبر داده و گزارش کرده است که عملیات تخریب کشتزارها در این ولایت بیشتر در نزدیکی سرک‌ها متمرکز بوده و بخش بزرگی از مزارع کوکنار دست‌نخورده باقی مانده است.
به گزارش السیس، در اواسط ماه می ۲۰۲۶ نیز ظاهراً دستوری صادر شده است که براساس آن، مأموران طالبان بدون حکم محکمه اجازه‌ی ورود به حویلی‌ها برای تخریب کوکنار یا ضبط تریاک را ندارند.
تولید و قاچاق مواد مخدر صنعتی
متقی در سخنرانی خود در مسکو از اقدامات حکومت طالبان برای مقابله با تولید مواد مخدر نیز سخن گفت.
با این حال، گزارش دبیرکل سازمان ملل متحد در سپتامبر ۲۰۲۶، به نقل از گزارش جهانی مواد مخدر ۲۰۲۶، نشان می‌دهد که قاچاق متامفتامین (شیشه) که از افغانستان سرچشمه می‌گیرد یا از مسیر این کشور عبور می‌کند، همچنان رو به افزایش است.
سازمان ملل متحد پیش‌تر نیز گزارش داده بود که کشفیات متامفتامین در افغانستان و مناطق اطراف آن تا اواخر سال ۲۰۲۴ نسبت به سال پیش حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است.
هرچند افزایش کشفیات و قاچاق به‌تنهایی میزان تولید داخلی متامفتامین را مشخص نمی‌کند، این داده‌ها نشان می‌دهد که افغانستان همچنان در زنجیره‌ی قاچاق مواد مخدر صنعتی نقش دارد.
نتیجه‌گیری
بررسی سنجه نشان می‌دهد که ممنوعیت کشت کوکنار از سوی طالبان در سال ۲۰۲۲ به کاهش چشمگیر سطح زیر کشت و تولید تریاک در افغانستان منجر شده است. براساس برآورد سازمان ملل متحد، سطح زیر کشت کوکنار تا سال ۲۰۲۵ حدود ۹۶ درصد کاهش یافته است.
با این حال، کشت کوکنار به صفر نرسیده است. سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۰ هزار هکتار کشت کوکنار و تولید حدود ۲۹۶ تن تریاک را ثبت کرده است. اظهارات مقام‌های طالبان در بدخشان و بررسی‌های ماهواره‌ای السیس نیز از ادامه‌ی کشت و افزایش آن در برخی مناطق در سال ۲۰۲۶ حکایت دارد.
بنابراین، ادعای امیرخان متقی مبنی بر این‌که کشت محصولات مخدر در افغانستان «به صفر» رسیده است، نادرست است. ادعای «نزدیک به صفر» نیز، بدون اشاره به ادامه‌ی کشت در هزاران هکتار زمین و افزایش دوباره‌ی آن در برخی مناطق، تصویری گمراه‌کننده از وضعیت ارائه می‌دهد.
